CEO-fraude herkennen en voorkomen
Een dringend verzoek van de directeur om snel geld over te maken. De betaling is vertrouwelijk en mag niet met collega's worden besproken. Het e-mailadres lijkt te kloppen en de afzender kent opvallend veel details over het bedrijf.
Dat zijn typische kenmerken van CEO-fraude. Criminelen doen zich voor als een directeur of andere leidinggevende en proberen een medewerker over te halen geld over te maken. Ze maken daarbij vooral gebruik van vertrouwen, tijdsdruk en autoriteit. Met de komst van AI worden de mogelijkheden om iemand overtuigend na te doen bovendien steeds groter.
Wat is CEO-fraude?
CEO-fraude is een vorm van Business Email Compromise (BEC). Een crimineel doet zich voor als een directeur, CFO of andere leidinggevende en geeft een medewerker opdracht een betaling uit te voeren.
Vaak lijkt er een goede reden voor de haast te zijn. Denk aan een vertrouwelijke overname, een belangrijke leverancier die direct betaald moet worden of een andere transactie die niet kan wachten. De fraudeur probeert daarbij te voorkomen dat de medewerker de opdracht controleert. Het verzoek is bijvoorbeeld vertrouwelijk, de directeur is zogenaamd niet bereikbaar of de betaling moet vóór een bepaald tijdstip zijn uitgevoerd.
CEO-fraude speelt niet alleen bij grote internationale bedrijven. Ook kleinere bedrijven, verenigingen en stichtingen kunnen doelwit zijn.
Hoe werkt CEO-fraude?
Criminelen bereiden een aanval vaak goed voor. Via websites, LinkedIn en andere openbare bronnen is veel informatie te vinden over organisaties en medewerkers. Zo kunnen zij achterhalen wie directeur is, wie betalingen uitvoert en hoe mensen binnen een organisatie met elkaar communiceren.
Vervolgens kan een fraudeur bijvoorbeeld het e-mailadres van een directeur nabootsen, toegang krijgen tot een echt zakelijk e-mailaccount of zich via WhatsApp of een ander communicatiekanaal voordoen als een leidinggevende. Daarom is een vreemde schrijfstijl of een slecht gespelde e-mail allang niet meer het belangrijkste waarschuwingssignaal.
Voorbeeld: Pathé verloor ruim 19 miljoen euro
Een bekend Nederlands voorbeeld is bioscoopketen Pathé. In 2018 ontvingen twee Nederlandse directeuren e-mails die afkomstig leken van het Franse hoofdkantoor. Voor een vertrouwelijke overname moest met spoed geld worden overgemaakt. Er volgden meerdere betalingsverzoeken. In enkele weken werd in totaal ruim 19 miljoen euro overgemaakt voordat duidelijk werd dat sprake was van fraude.
Juist dit voorbeeld laat zien waarom CEO-fraude zo effectief kan zijn. De opdrachten leken van hogerhand te komen, er was sprake van geheimhouding en de tijdsdruk maakte controle lastiger.
AI maakt CEO-fraude overtuigender
Een controle via telefoon of videobellen lijkt misschien voldoende, maar ook dat is niet meer vanzelfsprekend. Met AI kunnen criminelen stemmen, beelden en video's nabootsen. Bij een internationale fraudezaak in 2024 nam een medewerker bijvoorbeeld deel aan een videogesprek waarin hij dacht meerdere collega's en een leidinggevende te zien en horen. Het bleken deepfakes. Daarna werden miljoenen overgemaakt.
Dat betekent niet dat ieder onverwacht videogesprek verdacht is. Het laat wel zien dat bedrijven hun controle niet volledig moeten laten afhangen van de vraag of iemand klinkt of eruitziet als de persoon die hij zegt te zijn.
Hoe herken je CEO-fraude?
Let vooral op de combinatie van omstandigheden. Waarschuwingssignalen zijn bijvoorbeeld:
- Er moet onverwacht een groot bedrag worden overgemaakt.
- De betaling heeft veel haast.
- Je mag de opdracht niet met collega's bespreken;
- Er wordt gevraagd af te wijken van de normale betaalprocedure;
- De afzender beroept zich nadrukkelijk op zijn of haar positie;
- De betaling moet naar een nieuw of buitenlands rekeningnummer;
- De directeur of leidinggevende is zogenaamd niet op de gebruikelijke manier bereikbaar;
- Het e-mailadres wijkt heel subtiel af van het normale adres.
Eén signaal hoeft nog niets te betekenen. Meerdere signalen tegelijk zijn wel reden om eerst te controleren.
CEO-fraude voorkomen: maak controle normaal
Technische beveiliging blijft belangrijk, maar CEO-fraude is vooral succesvol als criminelen een medewerker zover krijgen dat hij of zij van een normale procedure afwijkt. Maak daarom duidelijke afspraken over betalingen.
Voorbeelden van afspraken over betalingen
- Laat grotere of afwijkende betalingen altijd door een tweede persoon controleren.
- Controleer een gewijzigd rekeningnummer via een bekend telefoonnummer.
- Spreek af dat betaalprocedures ook bij spoed nooit worden overgeslagen.
- Geef medewerkers expliciet toestemming om een betaalopdracht van een directeur te controleren.
- Train medewerkers om phishing en social engineering te herkennen.
- Beveilig zakelijke e-mailaccounts met sterke authenticatie en goede toegangsbeveiliging.
Wat doe je als je toch hebt betaald?
Ontdek je dat er mogelijk geld naar een fraudeur is overgemaakt? Neem dan direct contact op met je bank. Hoe sneller je reageert, hoe groter de kans dat een betaling nog kan worden tegengehouden of geld kan worden veiliggesteld. Bewaar ook e-mails, berichten en andere informatie die met de fraude te maken hebben en doe aangifte bij de politie.
Heb je een cyber- of fraudeverzekering? Meld het incident dan ook zo snel mogelijk. Of schade door CEO-fraude verzekerd is, hangt af van de verzekering en de polisvoorwaarden.
Is CEO-fraude verzekerd?
Een cyberverzekering kan bescherming bieden tegen verschillende financiële gevolgen van cyberincidenten. CEO-fraude is echter niet automatisch onder iedere cyberverzekering verzekerd. Soms valt fraude waarbij een medewerker zelf geld overmaakt onder een aparte fraudedekking of gelden specifieke voorwaarden en limieten. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken óf je een cyberverzekering hebt, maar ook welke vormen van fraude daadwerkelijk zijn meeverzekerd.
Wil je weten hoe jouw bedrijf cyberrisico's kan verkleinen en welke financiële gevolgen verzekerd kunnen worden? Onze risicomanagers informeren je graag over de mogelijkheden van een cyberverzekering.
Advies over de cyberverzekering